Historia Zakładu Hydrologii i Zasobów Wodnych
Historia Zakładu Hydrologii i Zasobów Wodnych
Rozpoczęcie w SGGW działalności naukowej i dydaktycznej z zakresu szeroko rozumianej gospodarki wodnej było związane z nową wizją kształcenia kadr inżynierskich z zakresu melioracji wodnych, w której wiedza o środowisku naturalnym, a szczególnie o stosunkach wodnych uzyskała bardzo wysoką rangę.
Początki (1947-1970)
Inicjatywę w tym zakresie podjął w roku akademickim 1946/1947 ówczesny dziekan Wydziału Rolniczego, prof. Stanisław Turczynowicz, tworząc Sekcję Melioracyjną przy Wydziale Rolniczym SGGW. W 1948/1949 r. sekcja została przekształcona w Oddział Melioracji Rolnych, a od 1 września 1950 r. rozpoczął działalność samodzielny Wydział Melioracji Rolnych, który w 1954/1955 r. zmienił nazwę na Wydział Melioracji Wodnych.
Jedną z kilku Katedr powołanych w 1947 r., niezbędną dla uruchomienia nowego kierunku kształcenia w SGGW, była Katedra Budownictwa Wodnego, utworzona i kierowana przez prof. Kazimierza Dębskiego, wybitnego polskiego hydrologa i hydrotechnika. Katedra swoim profilem badawczym i dydaktycznym objęła bardzo szeroki zakres problemów związanych z zasobami wodnymi, niezbędnych zarówno w rozwoju naukowym jak i kształceniu studentów. Szeroki zakres naukowej i dydaktycznej działalności Katedry był realizowany przez duży zespół stałych pracowników i ścisłej współpracy ze specjalistami z innych instytucji naukowych, biur projektowych i administracji wodnej.
W Katedrze Budownictwa Wodnego wyodrębniane były struktury wewnętrzne, które miały różny charakter. Były to zarówno formalne jednostki organizacyjne o pewnej autonomii organizacyjnej jak i nieformalne zespoły lub zakłady realizujące dydaktykę o zbliżonej tematyce. Tworzenie struktur wewnętrznych Katedry, a także ich podległość organizacyjna w ramach Wydziału, były także rezultatem zmian w systemie organizacji i zarządzania Uczelnią. Istotnym czynnikiem wpływającym na zmiany organizacyjne Katedry oraz profil jej działalności były światowe i krajowe trendy badań naukowych dotyczące zasobów wodnych, potrzeby gospodarki narodowej oraz stworzenie możliwości realizacji kompleksowych i interdyscyplinarnych badań naukowych niezbędnych dla wdrażania zasad racjonalnej gospodarki wodnej w Polsce. W początkowym okresie działalności Katedry (1954 r.), wydzielonych zostało 6 zakładów, a jednym z nich był Zakład Hydrologii i Regulacji Rzek.
W pierwszym okresie działalności, Katedrą Budownictwa Wodnego kierował prof. K. Dębski (do 1965r.), a następnie kolejno profesorowie: Bolesław Kłosiewicz (1966-1967) i Jan Skibiński (1968-1970). Tematyka badań naukowych Katedry (głównie Zakładu Hydrologii i Regulacji Rzek) obejmowała problemy metod oceny wielkości zasobów wodnych i określania ich podstawowych charakterystyk. Badania te rozwijały się w trzech podstawowych kierunkach przyjętych jako wiodące dla Wydziału Melioracji Wodnych:
- przyrodnicze i techniczne podstawy melioracji i gospodarki wodnej w rolnictwie,
- technika i technologia projektowania i wykonawstwa systemów melioracyjnych, budowli wodnych i obiektów budownictwa rolniczego,
- eksploatacja urządzeń i systemów wodnomelioracyjnych, rolnicze wykorzystanie terenów zmeliorowanych oraz ochrona i kształtowanie środowiska, głównie w zakresie stosunków wodnych.
W tym okresie pracownicy Zakładu Hydrologii i Regulacji Rzek wnieśli poważny wkład do opracowania pierwszego planu gospodarki wodnej w Polsce, realizowanego przez PAN. Brali również aktywny udział w badaniach prowadzonych przez instytuty resortowe oraz wykonali wiele ekspertyz i prac studialnych na potrzeby praktyki wodno-gospodarczej. Ważnym osiągnięciem badań, szczególnie dla potrzeb gospodarczych kraju, było udoskonalenie metodyki szacowania przepływów w zlewniach niekontrolowanych.
Lata 70-te (1970-1982)
W 1970 r. w ramach zmian struktury organizacyjnej Wydziału Melioracji Wodnych (utworzenie trzech instytutów) Katedra Budownictwa Wodnego została podzielona, a część Katedry – Zakład Hydrologii i Regulacji Rzek – włączony został do Instytutu Melioracji Rolnych i Leśnych, którym kierował prof. Jerzy Ostromęcki. Ta zmiana spowodowała rozluźnienie współpracy pomiędzy pracownikami b. Katedry, którzy zostali przydzieleni do różnych instytutów. Jednym z istotniejszych problemów było ograniczenie możliwości korzystania z bazy z pozyskanego w 1971 roku Laboratorium Hydraulicznego. Systematycznie zgłaszane przez pracowników uwagi o negatywnych skutkach podziału Katedry doprowadziły w 1978 roku do zmodyfikowania struktury organizacyjnej Wydziału i powołania dwóch instytutów w miejsce trzech dotychczasowych. W utworzonym Instytucie Melioracji i Gospodarki Wodnej, kierowanym przez prof. Jana Skibińskiego, powołano Zakład Gospodarki Wodnej, który powstał przez połączenie Zakładu Hydrologii i Regulacji Rzek z Zakładem Hydrauliki i Budowli Wodnych, odtwarzając częściowo strukturę byłej Katedry Budownictwa Wodnego. Zakładem tym kierował prof. Tadeusz Kiciński. Zakres prac badawczych był w znacznej mierze realizacją kierunków sprecyzowanych w poprzednim okresie, ale z wyraźnie zarysowującą się tendencją rozszerzania badań zmian środowiska pod wpływem melioracji wodnych i innej antropopresji oraz ochrony i kształtowania zasobów wodnych.
Lata 80-te i 90-te (1982-1999)
W wyniku kolejnej reorganizacji organizacji Wydziału, która nastąpiła w 1982 r., powrócono do struktury katedralnej. Utworzono 9 katedr, wśród nich reaktywowano Katedrę Budownictwa Wodnego, jednak bez dawnego Zakładu Zaopatrzenia w Wodę i Kanalizacji Osiedli Wiejskich. Katedrą kierowali kolejno: prof. Tadeusz Kiciński (1982-1988) i prof. Andrzej Byczkowski (1989–1999).
Prowadzone w tym okresie badania w Katedrze Budownictwa Wodnego koncentrowały się wspomaganiu metod programowania działań w gospodarowaniu wodą i obejmowały m.in.:
- kształtowanie się przepływów wód wielkich oraz przepływów charakterystycznych, ze szczególnym uwzględnieniem małych zlewni rzecznych,
- opracowanie i wdrażanie modeli hydrologicznych dla potrzeb gospodarowania zasobami wodnymi,
- doskonalenie metod wyznaczania odpływu z małych zlewni rzecznych,
- gospodarowanie wodą w zlewniach rolniczych i na obszarach wrażliwych przyrodniczo oraz opracowanie kryteriów hydrologicznych stosowanych w ochronie mokradeł,
- wpływ działalności gospodarczej zagospodarowanie i użytkowanie zlewni, inwestycje wodne) na stan zasobów wodnych,
- rozpoznanie hydromorfologii rzek naturalnych oraz wypracowanie zasad zagospodarowania rzek z uwzględnieniem potrzeb i wymagań ochrony środowiska.
W XXI wiek (1998-2019)
W 1998 r. utworzono w Katedrze 4 zakłady: Hydrauliki, Inżynierii Rzecznej, Meteorologii i Klimatologii oraz Hydrologii i Zasobów Wodnych z Pracownią Środowiskowych Systemów Informacyjnych. W 2000 r. do Katedry Budownictwa Wodnego włączono Katedrę Rekultywacji Środowiska Przyrodniczego, tworząc Katedrę Inżynierii Wodnej i Rekultywacji Środowiska. Kierownikiem tej Katedry został prof. Stefan Ignar, który funkcję tę pełnił do 2019 roku. Natomiast Kierownikiem Zakładu Hydrologii i Zasobów Wodnych został prof. Tomasz Okruszko (2001-2019). W roku 2011 Zakład Rekultywacji Terenów Zdegradowanych przeniesiono do Katedry Kształtowania Środowiska, a nazwę Katedry Inżynierii Wodnej i Rekultywacji Środowiska zmieniono na Katedrę Inżynierii Wodnej.
Zakład hydrologii i Zasobów Wodnych, skoncentrował swoje badania na dwóch obszarach: hydrologii środowiskowej głównie w zakresie kształtowania warunków wodnych na terenach bagiennych oraz hydrologii i gospodarowaniu wodami na obszarach wiejskich. Koncentracja badań na dwóch obszarach oraz nacisk na rozwijanie modeli matematycznych wykorzystujących dla ich identyfikacji własne badania terenowe i sieci monitoringu zaowocowało znaczącym wzrostem realizowanych projektów krajowych i międzynarodowych i związanych z nimi wartościowych publikacji naukowych.
Współczesność (od 2019)
W 2019 roku przeprowadzono kolejną reorganizację Wydziału, która związana była z ponownym wprowadzeniem struktury instytutowej. Na Wydziale powołano dwa instytuty: Instytut Inżynierii Lądowej oraz Instytut Inżynierii Środowiska składający się z 7 katedr. Jedną z nich była Katedra Hydrologii, Meteorologii i Gospodarki Wodnej, utworzona na bazie Zakładu Hydrologii i Zasobów Wodnych. Kierownictwo Katedry Hydrologii, Meteorologii i Gospodarki Wodne objęła dr hab. Dorota Mirosław-Świątek, prof. SGGW (okres 2019-2024).
Od 1.01.2025 nastąpiła kolejna reorganizacja polegająca na komasacji katedr na Wydziale Budownictwa i Inżynierii Środowiska w Instytucie Inżynierii Środowiska. Zmiany nie objęły jednak Katedry Hydrologii, Meteorologii i Gospodarki Wodnej.
W nowej strukturze Wydziału i przy szeroko rozbudowanej ofercie dydaktycznej, Katedra Hydrologii, Meteorologii i Gospodarki Wodnej oraz Katedra Hydrauliki, Inżynierii Wodnej i Sanitarnej kontynuują działania podjęte w 1947 roku przez Katedrę Budownictwa Wodnego, które z uwagi na nowe oczekiwania, obecnie mają znacząco większy wymiar merytoryczny. Jednym z takich nowych obszarów jest rozwój metod modelowania hydrologicznego pod kątem oceny skutków zmiany klimatu na zasoby wodne, a także oceny efektywności działań z zakresu małej retencji oraz rozwiązań opartych na zasobach przyrody (NbS).
Katedra Hydrologii, Meteorologii i Gospodarki Wodnej, której kierownikiem od 1.02.2025 jest dr hab. Mikołaj Piniewski, prof. SGGW kontynuuje tradycje Zakładu Hydrologii i Zasobów Wodnych, a także w znacznej części działania zapoczątkowane w Zakładzie Hydrologii i Regulacji Rzek Katedry Budownictwa Wodnego. Katedra prowadzi badania naukowe w zakresie nauk przyrodniczych i technicznych obejmujących gospodarowanie wodą, hydrologię, ochronę powietrza i zagadnienia agroklimatyczne. Aktywnie współpracuje w tym zakresie z partnerami krajowymi i zagranicznymi, realizując liczne projekty badawcze finansowane ze środków krajowych (NCN, NCBiR) oraz europejskich (Horyzont). Działalność dydaktyczna pracowników Katedry obejmuje głównie zajęcia na kierunkach: Inżynieria Środowiska, Ochrona Środowiska, Inżynieria i Gospodarka Wodna oraz Budownictwo.
Działalność naukową i dydaktyczną w Katedrze Budownictwa Wodnego oraz w jednostkach powstałych w wyniku jej przekształcania prowadziło liczne grono pracowników naukowych o dużym i uznanym dorobku naukowym, a także praktyków rekrutujących się z biur projektowych, firm wykonawczych i administracji wodnej. Obok wyżej wymienionych, wskazać należy związanych z Katedrą przez wiele lat profesorów: K. Banasika, A. Ciepielowskiego, Sz. L. Dąbkowskiego, J. Kubraka, A. Żbikowskiego, J. Żelazo, a także K. Adamowskiego i Z. Mikulskiego, którzy swe bogate kariery naukowe rozpoczynali w Katedrze Budownictwa Wodnego SGGW.
Autorzy: Stefan Ignar, Jan Żelazo