VIII Ogólnopolska Konferencja Naukowa pt.: „XVI-XVIII‑wieczne założenia parkowo‑pałacowo‑obronne w kręgu Zamoyskich”
15 września 2026 roku w Muzeum Małego Miasta w Bieżuniu odbyła się VIII Ogólnopolska Konferencja Naukowa pt.: „XVI-XVIII‑wieczne założenia parkowo‑pałacowo‑obronne w kręgu Zamoyskich”. Wydarzenie poświęcone było rezydencjom, dworom obronnym oraz założeniom ogrodowym na ziemiach dawnego Królestwa Polskiego, ze szczególnym uwzględnieniem dziedzictwa rodu Zamoyskich. Konferencję współorganizowała Katedra Architektury Krajobrazu SGGW wraz z Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu oraz Muzeum Małego Miasta w Bieżuniu.
Uroczystego otwarcia obrad dokonali Jan Rzeszotarski, Dyrektor Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu, Jerzy Piotrowski, Kierownik Muzeum Małego Miasta w Bieżuniu, oraz dr hab. inż. Joanna Dudek‑Klimiuk, Kierownik Katedry Architektury Krajobrazu SGGW, którzy powitali licznie zgromadzonych uczestników reprezentujących środowiska naukowe, muzealne, konserwatorskie i projektowe. W trakcie konferencji zaprezentowano trzynaście referatów przygotowanych przez badaczy z wiodących ośrodków akademickich: Akademii Zamojskiej, Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Politechniki Lubelskiej, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu oraz Uniwersytetu Warszawskiego, a także przez przedstawicieli instytucji muzealnych i konserwatorskich: Muzeum Zamojskiego w Zamościu, Muzeum Zamoyskich w Kozłówce oraz Narodowy Instytut Dziedzictwa. Wystąpienia te stworzyły wielowątkową, bogatą narrację o dawnych siedzibach magnackich i ich krajobrazie kulturowym.
Program konferencji podzielono na trzy bloki tematyczne, które prowadziły uczestników od archeologicznych początków rezydencji po współczesne wyzwania związane z ich ochroną i rewaloryzacją. Pierwsza sesja, zatytułowana „U źródeł rezydencji: archeologia i najstarsze fazy krajobrazu kulturowego Zamoyskich”, koncentrowała się na genezie najstarszych siedzib rodu oraz ich przemianach przestrzennych. Prelegenci przedstawili analizy dotyczące rodowej Skokówki (Andrzej Urbański), rezydencji fundacji Jana Sariusza i Tomasza Zamoyskich (Ewa Prusicka), ewolucji założenia pałacowo‑obronnego w Zamościu (Jacek Feduszka), pasji ogrodniczych Tomasza Antoniego Zamoyskiego (Dominika Lipska) oraz wyników ratowniczych badań archeologicznych prowadzonych na Starym Rynku w Bieżuniu (Marek Piotrowski).
Druga sesja, „Varia wokół Zamoyskich. Rezydencje, ogrody, pamięć”, ukazywała wielowymiarowe dziedzictwo rodu, obejmujące zarówno historyczne przemiany przestrzeni rezydencjonalnych, jak i ich współczesne funkcje muzealne oraz pamięciotwórcze. W jej ramach omówiono dawne ogrody Zamoyskich w Warszawie (Dorota Sikora), historyczną zieleń Twierdzy Zamość (Kamila Boguszewska), ekspozycję rzeźby plenerowej w Kozłówce (Natalia Woszuk, Oliwia Kaczmarzewska) oraz ideę dworu obronnego jako dominanty krajobrazowej (landmarku) (Joanna Dudek-Klimiuk, Anna Długozima).
Ostatnia sesja, „Dzisiaj w ogrodach Zamoyskich. Współczesne rewaloryzacje”, poświęcona była aktualnym wyzwaniom konserwatorskim i projektowym. Prelegenci przedstawili historię rezydencji w Klemensowie (Emilia Chęć), rolę dokumentacji konserwatorskiej w rewaloryzacji Narola i Lubostronia (Maciej Świątkowski), zastosowanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym w projektowaniu dla Zwierzyńca (Wojciech Januszczyk, Aleksandra Smolińska) oraz doświadczenia związane z przygotowaniem projektu rewitalizacji zespołu pałacowo‑parkowo‑obronnego w Bieżuniu (Justyna Dziedziejko).
Wyjątkowym akcentem wydarzenia było wystąpienie gościa honorowego konferencji – Marcina Zamoyskiego. W swoim wystąpieniu podzielił się on z uczestnikami unikalną perspektywą, przybliżając wyzwania związane z zarządzaniem, utrzymaniem i ochroną zabytkowej rezydencji z punktu widzenia właściciela oraz inwestora. Głos ten stanowił niezwykle cenny, empiryczny pomost pomiędzy teoretycznymi rozważaniami naukowców a codziennymi realiami gospodarowania obiektem dziedzictwa kulturowego.
Zwieńczeniem konferencji był spacer krajoznawczy po Bieżuniu, obejmujący teren zespołu pałacowo‑parkowego oraz wnętrza XVIII‑wiecznego pałacu Zamoyskich. Wizyta ta miała szczególny, symboliczny wymiar: przez lata nieużytkowany obiekt obecnie wkracza w nowy etap, dzięki przejęciu przez Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu i rozpoczęciu procesu kompleksowej rewitalizacji. Możliwość obcowania z autentyczną tkanką historyczną miejsca stojącego u progu nowej ery była dla uczestników inspirującym dopełnieniem merytorycznej części obrad.
